Sunday, January 1, 2017


Flasim per Fobite 


 Emisionin e plote  mund ta ndiqni ne linkun : https://www.youtube.com/watch?v=JFF6a1sLTac


Jo rralle ndodh te degjojme persona afer nesh te thone:
 “ nuk marr dot  ashensorin “; “ kam fobi nga vendet e mbyllura”, “nuk ngjitem dot ne lartesi”, “kam fobi avjonin, merimangat, insektet”, “gati sa s’ me pushon zemra kur vihem ne keto situata” ...

Fobia eshte  nje frike e vazhdueshme, e pajustifikueshme nga nje objekt, perpara te cilit personi fillon te ndjeje ankth te forte  deri ne panik te shoqeruar me marrje fryme, djersitje, rrahje te shpejta te zemres, frike  qe provokon arratisjen   per te evituar objektin fobik. 

Objekti i fobise mundet  te lidhet drejtperdrejt  me friken si  ne rastin e  lartesive, apo ngjitja ne  avjon,  termeti, erresira  etj.
Por  ndodh  qe   objekti  fobik   mundet te mos kete asnje lidhje te drejtperdrejte  me friken, nuk eshte kercenues ne vetvete  dhe nuk e justifikon friken e egzagjeruar te personit perpara tij  si psh  ne rastin e fobise nga merimangat, mizat,  objektet me forme te prera,  majoneza, pasta e rrojes, kremi i fytyres    etj etj.

Kjo gje te ben  te mendosh se fobia nga nje objekt   nuk eshte e lidhur drejtperdrejt me  objektin por  eshte e transferuar tek objekti.


Studimet mbi fobite tregojne se, ne numrin me te madh te rasteve,  personat  qe zhvillojne fobi ne nje moment te caktuar te jetes  kane ne historine e jetes se tyre  trauma te vogla apo te medha, momente kur  mund te jete vene ne rrezik jeta,  apo  identiteti personal, vleresimi per veten;  situata  ne te cilat personi mund te jete ndjere i turperuar, zhgenjyer, braktisur, refuzuar. etj.

Keto trauma psikologjike jane te lidhur me persona te dashur si mund te jene prindet, miqte, mesuesit dhe mbartin nje konflikt   emocionale te paperballueshem per psiken e ndergjegjshme.

Psike e cila ka nje arsenal te fuqishem mbrojtes  zakonisht e ka fshire nga kujtesa e ndergjegjshme situaten apo shkakun per te cilin individi eshte ndjere i turperuar, braktisur, frustruar, abuzuar dhe i ka lene ne kujtesen e ndergjegjshem vetem friken nga objekti simbolik mbi te cilin ka transferuar kete dinamike psikologjike ankthndjellese.

Perse psike do ta bente nje gje te tille?  

Eshte me e lehte te kesh ne kujtesen tende fobine nga supa, ne vend qe te kujtosh se ndersa ti haje supen , prindet ne dhomen tjeter po zihen e dhunohen  fizikisht ...

Gjithe ky proces i zhvendosjes se situates traumatike nga nje objekt  afektiv ( prindi,  shoku, mesuesi etj ) tek supa ( nje objekt neutral), qeteson psiken ne ate moment te caktuar,  duke  mos u perballur me traumen e vertete.

Si kurohen Fobite?  


Nese ne do te fokusoheshim mbi friken e individit perpara nje objekti ( lartesite, ashensori, deti merimengat etj) , perballimi me objektin e fobise ne menyre graduale ( desensibilizimi  gradual)  do te ishte nje teknike e mire terapie  Bihejviorale( e sjelljes) qe ndihmon individin te   clirohet  nga fobia.
Individi punon ne terapi gradualisht nen drejtimin e terapistit per te “fituar” mbi objektin qe i ben frike.
Po ashtu individi ne terapi mund te punoje me mendime automatike  jo funksionale te lidhura me objektin fobik, mendime te tipit : “ nuk do t’ia dal dot”, ose “  po hipa ne avjon do te rrezohem me shume siguri”, ose “ duhet pa tjeter te jem e shoqeruar pasi i vetem dicka e keqe do te me ndodhe ”.  Me ndihmen e terapistit ( konjitiv), individi fillon te analizoje, veje ne dyshim e te ndryshoje mendime te tilla jo-funksionale.

Me rendom ndodh qe nje terapisti  te ofroje   te dyja keto teknika terapie: desensibilizim gradual + riperpunim i mendimit. Eshte kjo qe ben nje terapist CBT ( Cognitive  Behavioral Therapy).

Kjo  terapi  fillon te jape rezultate ne nje kohe relativisht te shkurter .
Individi fillon te shkepuse friken nga objekti dhe zakonisht shume terapi  mbyllen ketu apo edhe shume paciente ndalojne ketu.
Dinamike konfliktuale e pandergjegjshme  e shkeputur nga objekti  fobik,  pluskon e lire derisa te zhvendoset  mbi nje objekt tjeter ose me nje forme tjeter shprehjeje  si irritim, impulsivitet, humor i ndryshueshem   etj., etj.

Eshte pikerisht per kete arsye qe terapia duhet te synoje ne zbulimin e dinamikes qe fshihet pas objektit apo situates fobike : proces me i gjate ky  qe  perfshin kujtesen e pendergjegjshme.

Eshte kjo qe ben terapia psiko-dinamike.
Studimet e fundit kane treguar se nje terapi e mire per te perballur me crregullimet e ankthit perfshire edhe fobite specifike do te ishte terapia e kombinuar CBT ne fazen e pare + Psikodinamike.

A mundet  nje terapist te ofroje nje terapi te kombinuar ? 


Sigurisht , eshte e mundur.

Terapisti  qe ofron nje terapi te kombinuar  duhet te njohe mire teknikat e ketyre terapive si dhe te njohe mire  kete crregullim,  shkaqet dhe format e shprehjes se ankthit dhe fobive.





Monday, March 16, 2015

Rrëfim.....

Monologu i një vajze që shpëton nga depresioni…



Përshëndetje,
 më quajnë M.  
Kjo është historia ime :  “Si unë dola njëherë e përgjithmonë nga depresioni”

Nuk po harxhoj fjalë të tepërta për t’ju përshkruar fazën e errët depresive. Di t’ju them  se unë e kam provuar,  ashtu si edhe ti,  dhe  di që është shkatërruese!

Të bën të ndjehesh  impotent, pa kurrëfarë shprese; ti do t’i japësh fund...,  pastaj vjen dhimbja e kokës, lodhja që nuk të ndahet kurrë, e pastaj netët pa gjumë, të ngrënit e tepërt apo të mos ngrënit fare, paaftësia për të marrë vendime apo paaftësia për të bërë qoftë edhe një gjë më të vogël.

E pra,  sa për të përmendur vetëm disa simptoma tipike.…

Ti ke provuar  gjithcka dëshpërimisht, gjithcka për ta hequr qafe : ndoshta ke menduar të bësh edhe gjëra të reja , thjesht për të humbur mendjen, për të mbushur boshin që ti ndjen  e ndoshta ke pyetur  veten:

”Kjo është jeta?” ;   “Kjo është të jetosh?”

Këto pyetje,  le të themi , të bëjnë të ndihesh edhe një herë  më e pakënaqur dhe e pafat krahasuar me të tjerët, që  duket se e jetojnë jetën më mire se ty,  pa shumë vështirësi, që duken  të kënaqur dhe plot entuziazëm.

Në thellësi të zemrës do të kesh ndjerë   dëshirën për të dale nga depresioni, një herë e përgjithmonë, por pa besuar se kjo mund të ndodhë vërtetë , s’ke bërë gjë tjetër vecse e ke mbytur këtë zë të  brendshëm , të dobët   që të kujton sa  patetike është jeta jote!

Do të kesh menduar si unë:

“ Unë nuk meritoj të jetoj kështu:  kjo është padrejtësi !

Brenda teje në të vërtetë  je e etur  per atë FORCEN, atë SHTYSEN, që ke kohë që nuk arrin ta ndjesh.

Eshtë e mundur që  të jesh lodhur , tërhequr, dorëzuar, të kesh shumë frikë , të kesh menduar vetëvrasjen…

Të kuptoj…

Si do të ndiheshe po  të të thoja se unë nuk e kam më këtë frikë?!

Arrin dot ta imagjinosh?!

Dhe a e di përse nuk kam më frikë nga një ri- rënie tjetër?

Sepse e di egzaktesisht motivin përse rash në depresion, dhe ajo që është më e rëndësishme,   e njoh mirë si funksionon ky mekanizëm .

Kam kuptuar SI dhe PERSE  depresioni  erdhi tek unë fillimisht e,  tanimë,  unë di ta ndaloj, për herë të parë në jetën time!

Pyetja që I bëra vetes ishte:” Si mundem të ruaj dëshirën për jetën?”

Fokusuar tek kjo pyetje , zbulova gjëra interesante :  sa më shumë kërkoja informacion  aq më shumë ndeshesha me një fjalë : E  PANDERGJEGJSHME.

Kështu zbulova se , me sa duket, 90% e mendimeve tona, e për rrjedhojë edhe e veprimeve tona, menaxhohen nga mendja e pandërgjegjshme që influencon  thellësisht jetën tonë.

A ke pare filmin INCEPTION  me Leonardo DiCaprio? (nëse jo, do ta sygjeroja: është film fantastik).
 E shoqja e tij , në këtë film,  është e “bindur” se realiteti  që po jeton  është vetëm një ëndërr dhe kjo ide ngulitet aq fort në të pandërgjegjshmen  saqë bëhet e vërteta absolute dhe e con në vetëvrasje.

Besimet e gabuara mundet të  kenë bërë vend tek ne që në fëmijëri , psh kur na thonin: “ sa e trashë që je!”, ose,  më keq akoma :  ” Ti s’je për asgjë!”, aq më tepër kur këto  thënie vinin  nga persona , për ne të rëndësishëm: një familjar,  një mësues,  një mik….

Gjithsesi,  nuk jemi këtu sot për të fajësuar ata: “C’farë dobie do të kishte?!”

Nuk  e kemi mundësinë të fshijmë sot të kaluarën: hapi I pare është ta njohim!

Për sa më përket mua , në fakt, nuk është vetëm për abuzimet në fëmijëri   që unë kam rënë në depresion, por është ajo c’ka unë kam bërë  vetë , pa e ditur, (pandergjegjshmërisht),  janë mendimet  që unë kam   ndërtuar mbi këto eksperienca të  këqija të fëmijërisë.

Që të jem e ndershme me veten, shkrova,   të  zezë mbi të bardhë, të gjitha besimet vetë-shkatërruese që ma kishin bërë jetën një ferr të vërtetë.

Po ju them disa prej tyre:
“ Nuk vlej asgjë”;  “Jam një dështake”;  “Askush nuk ndryshon”;  “ Kam ADN  të infektuar”;  “ Jeta ta shpif” …. mund të vazhdoj akoma!!!!

Mbeta e shokuar kur u bëra e vetëdijshme se sa e  gjatë ishte kjo listë, sa mbeturina kishte në kokën time..., por ishte kjo që më bëri të filloj të përballem:  ” është shumë më mirë kur e njeh armikun!”

Dakort, por si  të clirohem nga këto besime?!! “ Si të flas me të pandërgjegjshmen?”

Duhet folur me të njëjtën gjuhë…
Kerkimet më tregojnë se e pandërgjegjshmja flet me :

EMOCIONE  dhe IMAZHE(ëndrra, fantazi..) 

e më tej....vendosa  të konsultohem me një psikolog.....


Marre nga : http://hosuperatoladepressione.com/
  
12 prill 2012

Wednesday, September 24, 2014

Adler dhe Nijinsky







ADLER

 e 

NIJINSKY



Vaclav Fomič Nižinskij  (1890-1950) , balerin dhe koreograf rus , konsideruar si nje nga balerinet me te talentuar te historise. Kercimet e tij injorojne forcen e gravitetit. Eshte quajtur “balerini i Zotit” .  Pas nje ezaurimi nervoz ne 1919, karriera e Nijinskit merr fund. Diagnostikohet me  Skizofreni dhe kurohet nga psikiatri Eugen Bleuer.  A. Adler eshte nje nga  analistet  qe ka trajtuar Nijinskin ashtu sikurse Freud, Jung, Binswanger.

Analiza me poshte eshte shkeputur nga   shenime te A. Adler  mbi  Nijinskin
Revista e psikologjise Individuale N. 6, 1976

"Kur vizitova Nijinsikin  2 vite me pare ne kliniken psikiatrike , ishte i qete, i ushqyer dhe i interesuar per vizitoret e tij, por nuk tha asnjehere asnje fjale. As gruaja nuk ishte ne gjendje ta bente te fliste….

Kur m’u kerkua nese mendoja te mundur sherimin e Nijinskit permes  Psikologjise Individuale , nuk isha ne gjendje te pergjigjesha.
Ne rastet e  Skizofrenise  duhet krijuar nje raport  bashkepunues , krijues mes mjekut dhe pacientit . Raporti mjek - pacient duhet te kalonte pertej objektivave te shkences duke hyre keshtu ne Art. 
Eshte vetem keshtu qe behet e mundur te arrihen permiresime, ne me shume raste se c’mund te mendohet.
Pacienti skizofren eshte “mbrojtesi “ me i flakte i jo -racionales, injoron logjiken komune dhe nderton nje logjike te veten ngritur  mbi  narcizizmin e frustruar.

Keshtu ishte Nijinski...

Kujtimi i pare i Nijinskit

“ Kur isha femije(6 apo 7 vjec) babai donte te me mesonte notin dhe me hodhi ne uje...
Nuk arrija te notoja ,  po ndjeja se nuk po merrja dot fryme . Mbajta   ate pak fryme qe kisha , mbylla gojen dhe mendova  : - Nese  do Zoti do, une do te shpetoj.
Siper  meje  nuk shihja  driten  vecse uje, pashe nje lloj muri , ndjeva  papritur te me pershkoje  nje energji fizike qe nuk di nga me erdhi , kerceva, u mbajta tek ai mur dhe ..shpetova”

Per Adler kujtimi i pare eshte prototipi i jetes se nje individi.
Nijinsky duket sikur na thote permes ketij kujtimi:
-          E para: Nuk mund ti besosh kurre babait
-          E dyta: vetem forca qe eshte  ne ty mund te te shpetoje...

Nje bote plote rreziqe ajo e Nijinskit.
Keshtu shprehet ai ne ditarin e tij:  “Une kisha frike nga jeta, edhe mamaja ime kishte frike nga jeta; e kam trasheguar prej saj kete frike “.
Sipas Adler,  nje  nene e nje baba qe shkurajojne  femijen ose krijojne tek ai  friken per te ardhmen ,  bejne qe femijes t’i  mungoje  besimi dhe i dobeson aftesine per te qene mire me te tjeret.
Frika e Nijinskit per nje bote qe ai  e mendon “ te rrezikshme “ , mposhtet nga nje energji e jashtezakonshme qe vjen nga   vetvetja.
 Eshte kercimi qe e shpeton. Edhe ne jeten reale ishte aftesia per te bere kercime gati te paimagjinueshme  qe   i hapi dyert e Shkolles Mbreterore te Baletit.
Jean Cocteau ne nje kritike mbi baletin “Shpirti I trendafilit” e pershkruan keshtu kercimin e Nijinskit:
“ Eshte kaq patetik, kaq I perkulur, kaq I larte sa te sfidoje forcen e gravitetit e  te  na leje nje nje mbrese te pashpjegueshme”.
Pas vdekjesse Nijinskit, kercimet e tij u bene  lajtmotivi i  artin e tij.
E ne kujtimin e tij te pare ishte pikerisht kercimi qe i shpeton jeten. ... 

Pas frustrimeve te vazhdueshme  ne femijeri fillon te ngrere keshtjella ne ere, nje un  ideal, i madherishem,  i paprekshem  nga jeta reale, gati i barabarte me Zotin. 
Ne kete lufte drejt perfeksionit dhe  unicitetit , hipersensibiliteti, ndruajtja, padurimi jane shoqeruesit e heshtur e te pandashem. Pesha e kesaj nuk mund te mos rrise ne nivele te larta tensionin emocional.
Nje personalitet i tille kur vihet perballe problemeve ne jeten sociale, falimentimeve, perfundon ne nje frike te panatyrshme nga ambjenti ,  nuk arrin te kuptoje logjiken e ngjarjeve. Ketu  lind “prishja e marredhenieve” me realitetin  e nje stili jete te udhehequr nga keshtjellat ne ere te femijerise.
Kjo e shtyn me tej drejt jo racionales, prish cdo ure komunikimi me te tjeret, flet ne nje gjuhe te pakapshme  e nje realitet ndryshe.
Skizofreni lufton  per te qene i ngjashem me Zotin .....

Po e mbyll kete shenim  te shkurter me ate cka me  pergjigjen e nje pacienti tim te sheruar per pyetjen qe une i bera: - Cila eshte arsyeja qe une kisha arritur ta sheroja pas vite e vite  perpjekjesh?
Ai u pergjigj:”  Para ca kohesh u semura se kisha humbur cdolloj shprese. Eshte pikerisht shpresa qe Ju me dhate , ajo qe me beri te sherohesha”

Shenim: Pas shume opinionesh te ndryshem, ne pjesen me te madhe pesimiste lidhur me crregullimin  e tij, Nijinski ra thelle ne delir dhe u be me agresiv. 
Kur te gjithe e mendonin te pasherueshem , ne mars 1945, arratiset nga klinika psikiatrike dhe takon disa ushtare qe e njohen menjehere. Ne kete moment Vaslav degjon te flasin gjuhen  meme e ishte kjo bisede qe shenoi celesin e rikthimit . 
Ne ditet ne vazhdim i pa perseri ushtaret , kendoi me ta,vallezoi me ta . Dukej me i qete e i lumtur....


P.S   Doja  me kete material te therrisja ne vemendjen tuaj kujtimet e para, prototip i stilit te jetes (duket se ishte kestu edhe celesi i rikthimit, si dhe frazen qe nje pacinet i sheruar i thote Adler lidhur me shpresen.




Tuesday, September 2, 2014

NGJARJE TRAUMATIKE 







Crregullimi i Stresit      Post - Traumatik







Cfarë është crregullimi i stresit post – traumatik:   PTSD (Post traumatic stress disorder)?

PTSD është një crregullim i ankthit  paraprir
ë nga    një ngjarje traumatike, gjate te ciles  jeta e individit apo e personave të tjerë është vënë në rrezik real. 
Ngjarja traumatike mund te jete : nje situate  lufte, tërmet,  dhunë, abuzim, aksident etj.
Personi I ndodhur ne kete situate ndihet I pafuqishem dhe I paralizuar per te perballuar situaten. Kjo  situatë  e vë individin perballe limitit te potencialit te vet, te imobilizuar e per rrjedhoje me plot ndjenja faji.
Keshtu mund te ndihet nje person qe ne nje termet apo lufte ka humbur nje person te dashur; keshtu mund te ndihet nje femer qe ka rene pre e nje grupi abuzuesish seksual; keshtu mund te ndihet edhe nje femije ne nje skene te ashper dhune mes prindeve.

Kur je në rrezik  , është e natyrshme të kesh frikë.
Gjendja e frikes normalisht   prodhon disa  ndryshime në organizëm, ne nje kohe shume te shpejte ( edhe ne disa   të qindat te sekondës) , duke përgatitur  personin  për t’u mbrojtur nga rreziku dhe për ta evituar atë. Ky reagim quhet “ sulmo ose vrapo” dhe  është një reagim i shëndetshëm që mbron personin nga një rrezik i mundshëm.
Në crregullimin PTSD  ky reagim është  dëmtuar dhe personi ndjehet gati i paralizuar dhe i tmerruar para nje situate te rrezikshme. Kjo gje e kthen kete eksperience ne nje traume.

Kush vuan nga ky rregullim?

Kushdo mund të preket nga PTSD , pa dallim moshe, gjinie, statusi social. 
 Sic permendem edhe me sipër mund  të preken veteranët e luftës të mbijetuarit nga sulmet fizike dhe seksuale, abuzimet, aksidentet, fatkeqësitë natyrore, ngjarje të rënda dhune etj.

Jo të gjithë personat me PTSD megjithatë mund të kenë qene protagonist
ë,  ata vetë,  në një ngjarje të rrezikshme. Disa persona preken nga PTSD  pasi kanë asistuar  në një ngjarje që ka dëmtuar apo vënë në rrezik një mik apo një familjar. Edhe vdekja e papritur e një personi të dashur mund të shkaktojë PTSD. 

Simptomat e PTSD?

 
FLASH - BACK 
PTSD mund të shkaktojë shumë simptoma të grupuara në tre kategori:

1. Simptomat e Ri-përjetimit te situates traumatike  ku futen:

* Flashback, apo thënë ndryshe ripërjetimi i traumës shumë e shumë herë, shoqëruar edhe me simptomat fizike si rrahje zemre, dridhje, djersitje.
* Endrra të këqija apo tmerret e natës apo situata të ngjashme
* Mendime të frikshme

Simptomat e ri-përjetimit mund të shkaktojnë probleme në jetën  e përditshme .

Ato mund të nxiten nga mendimet apo nga ndjenja,  fjalë, objekte apo situata që kujtojnë ngjarjen dhe  nxisin ri-përjetimin e traumës.   

2. Simtomat e Evitimit :
T'ia  MBATHESH !!!!


* Të qëndruarit larg nga  vendet  , ngjarjet që kujtojnë traumën
* Shkëputja emotive : pandjeshmëria , izolimi emocional
* Ndjenja të forta faji , depresion, preokupim
* Humbje të interesit për aktivitete që  personit i kanë dhënë kënaqësi më parë
* Vështirësi për të kujtuar ngjarjen traumatike

Shumë situata  që e cojnë personin të kujtojë   ngjarjen traumatike  nxisin evitimin. Keshtu individi fillon të modifikojë jetën e përditshme:  p.sh , pas një aksidenti të hidhur personi mund të evitojë të ngasë përseri makinën apo edhe të hipë në makinë.

3. Simptomat e hipervigjilencës:  

* Të trembesh lehtë
* Ndjenja tensionimi sikur...
* Vështirësi me gjumin, apo shpërthime inati 

FRIKE


Simptomat e hipervigjilences janë konstantë edhe pse jo direkt të lidhur me ngjarjen traumatike. Këto simptoma e bëjnë të vështirë jetën e përditshme, si fjetjen, të ushqyerit, përqëndrimin.

Eshte e natyrshme t’i kesh këto simptoma pas ngjarjes traumatike. Ndonjëherë personat kanë simptoma shumë të rënda  të cilat zhduken vetë pas disa javësh.

Në këto raste kemi të bëjmë me crregullimin akut ndaj stresit apo ASD. 
Kur simptomat zgjasin me shumë se dy javë  mund të flasim për  PTSD. 
Disa persona  me PTSD nuk dimostrojnë asnjë simptomë për javë apo muaj.


Femijet dhe simptomat PTSD

NUK FLAS ME 


Fëmijët reagojnë ndryshe nga të rriturit. Tek femijët shumë të vegjel simptomat mund të jenë:

* Urinimi në shtrat  kur më parë kishte mesuar të shkonte në banjë
* Ndalon se foluri
*Ri-përjeton dhe ri-prodhon traumën në momente të ndryshme gjatë aktiviteteteve  me fëmijët e tjerë(loje, vizatim)
* Të ngjiturit pas   prindit apo me një tjetër të rrituri

Adoleshentët zakonisht dimostrojnë simptomat që i gjejmë tek të rriturit.  Ata mund të zhvillojnë edhe sjellje shkatërruese apo thyerje rregullash,agresivitet dhe sjellje /ndjenja  hakmarrese .

Si diagnostikohet  PTSD?

DIAGNOZA


Një psikiatër apo një psikolog është në gjendje të diagnostikojë crregullimin e PTSD. Diagnoza behet pas 2-3-takimesh me personin me simptoma PTSD.
Për të plotësuar kriteret për PTSD një person duhet të prezantojnë të paktën për një muaj simptomat e mëposhtme :

* Të paktën një simptomë ripërjetimi
* Të paktën një simptomë  evitimi
* Të paktën dy simptoma hipervigjilence
* Sintomat bëjnë të vështirë jetën e përditshme si të shkuarit në shkollë, punë, të ndenjurit me miq, të kryerit e detyrave të përditshme.

Përse disa persona preken nga PTSD dhe të tjerë jo?

Eshtë e rëndësishme të kujtojmë se jo të gjithë personat që jetojnë një ngjarje të rrezikshme,  zhvillojnë këtë crregullim. Në të vërtetë , pjesa më e madhe e personave nuk zhvillojnë këtë crregullim( jo të gjithe veteranët e luftes, psh zhvillojnë PTSD)  .

Janë shumë faktorë që luajnë një rol të rëndësishëm në gjenezen e këtij  crregullimi.
Disa jane   faktorë rreziku që  e bëjnë personin vulnerabël ndaj PTSD.
Të tjerë të ashtuquajtur faktorë rezilience  mundet të zvogëlojnë shfaqjen e crregullimit.  

Faktorët e rrezikut për PTSD përfshijnë:

* Kur kanë përjetuar edhe ngjarje të  tjera të rrezikshme apo trauma 
* Një histori crregullimi mendor
* Kur dëmtohen   gjatë ngjarjes traumatike
* Kur shohin persona të lënduar apo vrarë
* Të përjetuarit e ndjenjave të horrorit, impotences apo frikës ekstreme
* Kur nuk kanë apo kanë fare pak mbështetjë sociale pas ngjarjes traumatike
* Kur përjetojnë edhe stres tjetër pas ngjarjes traumatike si humbja e një personi të dashur plus dhimbja e një paragjykimi, humbja e shtëpisë, punës etj..

Faktoret  e reziliencës përfshijnë :

* Kërkimi i mbështetjes tek personat e tjerë si miqtë dhe familjarët;
* Të gjendet një grup mbështetës  pas një ngjarje traumatike
* Të njehesh në paqe me ndërgjegjen lidhur me veprimet e tua përballë rrezikut
* Të kesh një strategji modelimi , një mënyrë për të  përballuar ngjarjen  traumatike dhe te mësuarit prej saj
* Të jesh në gjendje të reagosh në menyrë efikase  edhe pse në një gjendje frike.

Si kurohet  PTSD?
Trajtimet e personave me  PTSD janë:
*      Psikoterapi (terapia e mbështetur mbi të folurin)
*      Farmakoterapia
*      Ose kombinimi i të dyjave.
Cdonjëri nga ne është i ndryshëm kështu një trajtim që funksionon për dikë mund të mos funksionojë tek tjetri. Është megjithatë e rëndësishme që kushdo që ka këtë crregullim të shihet edhe nga një psikiatër me eksperiencë mbi trajtimin e  këtij crregullimi. 

Psikoterapia

PSIKOTERAPIA


Psikoterapia është terapia e të folurit me një profesionist dhe jo thesht bisedë.  Psikoterapia mund të jetë individuale apo në grup . Zgjat zakonisht nga 6 – 12 javë, por mund të kërkojë edhe më shumë kohë. Mbështetja e familjarëve mund të ndihmojë në trajtimin e personave me PTSD.
Format e psikoterapisë janë të ndryshme: disa bazohen  tek simptomat , të tjera në kontekstin social familjar etj.
Nje nga teknikat terapeutike eshte  “Ekspozimi”: Të ekspozuarit gradual përpara situatës traumatike në një rrethanë tashme të sigurt (në prezencën  e teraistit). Ky ekspozim mund të bëhet përmes imagjinatës, fotove, apo ambjentit real.
Perpunimi konjitiv : T’i japësh kuptim një situate traumatike . Personat shpesh kujtojnë ngjarjen ndryshe nga ajo realja. Mund të ndjehen ne faj apo të turpërohen . Terapisti ndihmon personat me PTSD të shohë ngjarjen ashtu si ajo ka qenë realisht.


* Teknika te relaksimit dhe të kontrollit të inatit
·         Mësimi i strategjive për të fjetur më mirë ( dieta, ushtrimet fizike)
·         Identifikimi i ndjenjave të fajit  dhe ndjesi të tjera lidhur me ngjarjen

Terapia farmakologjike : 

 US Food and Drug Administration (FDA) ka aprovuar 2 mjekime për trajtimin e PTSD:
* Sertralina (Zoloft)
* Paroxetina (Sereupin)

Janë të dy antidepresivë  që përdoren edhe në kurën e depresionit dhe ankthit. Ato mund të kontribuojnë ne kontrollin e simptomave si trishtimi , preokupimi, inati.
Duke marrë mjekim personi e ka më të lehtë të zbulojë dhe ndjekë psikoterapinë.
Po ashtu mund të përdoren mjekime të tjera të grupit te benzodiazepinave (ndihmojnë në relaksim dhe gjumë), por përdorimi i gjatë i tyrë mund të krijojë varësi.

Ku mundet të kërkohet ndihmë? 



Nëse nuk je i sigurt ku duhet të shkosh për të kërkuar ndihmë, drejtoju mjekut të familjes. Personat e tjerë që mund të të ndihmojë janë psikiatri, psikologu.

Thursday, April 24, 2014

Depresioni dhe te rinjte

Depresioni  dhe te rinjte




Depresioni : Cfarë është ?

Depresioni prek persona të cdolloj moshe, seksi, profesioni, nacionaliteti etj.
Për të përcaktuar depresionin  mund të themi se të gjithë , te rritur dhe të rinj provojmë ndjenja trishtimi në momente të caktuara të jetës  të lidhura pak a shumë me ngjarje të jetës . Këto ndjenja trishtimi janë normale dhe zakonisht kalojnë vetë edhe pa ndihmën e kurimit.
Në të kundërt një person që vuan nga depresioni rrallëherë mund t’ja dalë vetë.
Depresioni është një crregullim me simptoma specifike , kohëzgjatje, rëndesë simptomash të niveleve  te ndryshëm.  

Si ta njohim depresionin?  

Zakonisht depresioni shkakton ndryshin në:
 gjendjen e humorit (humor i ulët,humbje interesi);
 mendim (mendimet bëhen më  të ngadalësuara dhe të errëta, negative,  një nënvlerësim i vetes);
konjicion (përqëndrimi i ulët, memorja e prekur; humbet perspektiva e të ardhmes );
 sjellje ( shmangëse, e izoluar, vetëdëmtuese);
energji (aktivitet më i ulët, lodhje, pa fuqi).


Një i ri në gjendje depresive mund të ndjehet konfuz dhe të ketë vështirësi në marrjen e vendimeve , i mungon dëshira dhe energjia dhe mund të  humbasë interesin për detyrimet shkollore. 
Një gjendje ankthi e shoqëron lidhur me preokupimin se dicka e tmerrshme  dhe e panjohur po i ndodh . Mundet që të zhvillojë edhe fobi lidhur me shkollën, punën, provimet, shoqërinë etj.

Pra simptomat e mësipërme janë ato “klasiket”, por tek të rinjtë depresioni mund të shfaqet edhe permes simptomave jo tipike  si:
  1.        abuzimi me alkolin
  2.       përdorim  i drogës
  3.        probleme te përqëndrimit ose  apo hiperaktivitet, tensionim, inat.

Sipas ekspertëve,  të rinjtë sot janë më të dobët dhe më të prekur nga ankthi dhe depresioni.
Momentet më të errëta të ditës për absurditet janë mëngjesi dhe pjesa e parë e pasdites; në fakt personi depres fillon të ndjehet më mirë rreth orës 18.00 kur fillon të bjerë dielli. 
Tek të rinjtë po ashtu shfaqet edhe forma e depresionit bipolar (maniako-depresiv), karakterizuar nga humori i rënë në një periudhekohe ndjekur më pas nga episode me një humor të ngritur energji gati mbi potencial, mbi norme.
Ekspertët tregojnë se 20 % e te rinjve me depresion prezantojnë nje tip patologjie  te humorit  të formës bipolare.

 Rreziku i vetevrasjes

Eshte e tmerrshme por e vërteta tragjike është se shkaku i dyte i vdekjes  (pas aksidenteve rrugore) lidhet me crregullimet e depresionit.
Nëse një i ri të rrëfen se ka pasur ide vetëdëmtuese gjëja më e rëndësishme që mund të bësh është ta marrësh seriozisht. Pjesa më e madhe e atyre që më në fund e kryejnë aktin vetëvrasës kanë folur edhe më parë për këtë gjë.
Ky është një sinjal alarmi!

Po kujt duhet t’i drejtohemi?!

Mund t’i drejtohemi  mjekut të familjes, psikiatrit apo psikologut. 
Sigurisht,  jo të gjithë personat që vuajnë nga gjendje depresive shkojnë në akte vetëvrasëse. Disa janë më vulnerabël nga të tjerët. Kjo ndodh atëherë kur gjendjes së humorit të rënduar i shtohen edhe faktorë të tjerë personologjike që kanë të bëjnë me forcen e Unit, me prezencen e një fëmijërie të vështirë , e një ambjenti familjar problematik, e një ambjenti social jo mbështetës etj.
Shumë të rinj marrin vendimit tragjik të vetëvrasjes ne momentet e :
-       ndarjes  nga i dashuri / e dashura ( në  të vërtetë , kjo braktisje “zgjon” frikëra të tjera braktisjeje , ndjesi prezente tek personi që në moshë të hershme e me një ngarkesë emocionale shume të fortë)
-      po ashtu edhe dështimet në provime, punë etj. (në këto raste ky dështim i shtohet në perceptimin e individit falimentimeve të tjera që në shumën e tyre e bëjnë individin të humbë besimin në vetvete dhe tek e ardhmja). 

-      Si t’i njohim situatat e rrezikshme?  Cilët janë të rinjtë më të rrezikuar?
E vështirë të thuhet.
 Ekspertët tregojnë 3 grupe të rinjsh  vecanërisht të ndjeshëm ndaj rrezikut vetëvrasës: 
Grupi i parë janë ata që kanë simptoma klasike te depresionit si trishtimi dhe humbja e shpresës;
Grupi i dytë përfshin “perfeksionistët”, të cilët nuk e pranojnë dot dështimin, janë më të tërhequr dhe më pak social;
Grupi i tretë futen të rinjtë që e shprehin depresionin në sjellje agresive apo përdorim substancash.


Të fillosh një kurë

Shumë të rinj mund të përmirësohen me kurim.
Hapi i parë  është kontakti me një profesionist të kurës
Për disa të rinj mund të mjaftojnë disa seanca mbështetëse ku mund të përfshihen po ashtu edhe familjarët.
Për disa të tjerë është i nevojshëm një kure psikoterapeutike më e gjatë në kohë. Kjo ndarje në trajtim lidhet ngushtë me llojin e depresionit të diagnostikuar.

Depresioni reaktiv : në këto raste gjendja depresive mund të shkaktohet nga një humbje(vdekje) e një personi të dashur, humbje pune, provimi, mashtrimi i pësuar, violence psikofizike.
Depresioni endogjen : në këtoraste gjendja depresive nuk duket të lidhet me faktorë të jashtëm  por ka shkaqe gjenetike-biologjike apo  e ka bazën në dinamika  psikike  të  pandërgjegjshëm prezentë në personalitetin e pacientit.
Depresioni ankthioz: është një lloj depresioni i lidhur me gjendjet e ankthit apo panikut.
Depresioni psikotik apo madhor :  kur simptomave depresive i shtohen edhe simptoma  psikotike si ndjenja deprersonalizimi, derealizimi, delire etj.
Distimia : gjendje e humorit depres kronik , për të paktën 2 vjet , me simptoma jo aq të rënda sa të depresionit madhor.
Depresioni sekondar  apo më saktë depresioni i shkaktuar nga semundjet organike, neurologjike apo edhe përdorimit të substancave.

       Pra një kurim i mirë fillon pas një diagnostikimi të mirë duke parë edhe komorbiditetin (ngjashmërinë) apo prezencën e depresionit edhe në shumë crregullime të tjera të tipit psikik apo organik.(shih tabelëm më poshtë)



Si reagojnë ilacet kundër depresionit ?

Mjekimi antidepresiv ndihmon personin të kontrollojë simtomat dhe të rimarrë funksionimin në aktivitetet e përditshme. Antidepresivët  ndikojnë në kimikën e trurit, një ekuilibrim kimik të trurit  duke rritur funksionimin e neurotrasmetuesve  si serotonina , noradrenalina dhe dopamina.
Të gjithë antidepresivët kërkojnë  nga 2 deri në 6 janë për të përmirësuar simptomat e depresionit. 
Kjo shpesh shkurajon pacientin, por eshte e rendesishme të mos e ndërpresë terapinë. Po ashtu disa persona që fillojnë të ndjehen më mirë tentojnë të ndërpresin kurën: kjo nuk është e efektshme.

Po ashtu , mund të ndodh shpesh që me fillimin e kurimit një person me depresion te rëndë fillon të gjejë pak energji e cila mund të bëjë të mundur realizimin e ideve vetëvrasëse të cilat i gëlojnë në mendje.

 Po Psikoterapia? 

Ndërsa për disa persona mjafton mjekimi për të kuruar depresionin, në raste të tjera një kurim i mirë kërkon të shoqërohet me psikoterapi e cila mundëson të njihen dhe kapërcehen dinamikat konfliktuale që shkaktojnë gjendjen depresive.