Thursday, March 7, 2019

Kam nevojë për psikoterapi



Poezi nga  Marwan




Kam nevojë për psikoterapi sepse kam filluar te shoh  vetëm për së jashtmi, kam nevojë për psikoterapi pasi të biesh 8 herë në të njëjtin hon të ngushtë nuk mund të jetë thjesht rastesi por shkakësi.

Kam nevojë për psikoterapi sepse bota është një veshje, që mesa shoh, po më  rri keq, jashtëzakonisht, dhe nëse bota është një veshje, divani  mund të jetë dhoma e duhur e provës, kush e di?!

Kam nevojë për psikoterapinë pasi kërkoj tek kënaqësia, një botë që të popullojë  gjithë boshet  që kam në shpirt, e dua t’i njoh këto boshe  për t’i mbushur me fjalë dashurie për veten e vetë përkëdheli.

Kam nevojë për psikoterapi sepse deshira për të gllabëruar botën mbaroi qëkurse e ndjeva se ishte bota që po më gllabëronte mua, e ketu nuk ka retorikë,  nga kjo dikush duhet të mësojë : të jetosh nuk është si të jesh në një drekë apo në një vagon restorant... dhe nuk mund të shpresosh që do të jetë bota të ta mësojë.

Kam nevojë për psikoterapi sepse shoh gjëra dhe nuk  është bukur të shohësh  tek vetja atë që aq shumë të bezdis kur e sheh tek  tjetri,sepse , herë-herë ndjej se askush nuk bën pjesë tek unë.
Kam nevojë për psikoterapi sepse jam një njeri normal që punon mëse normalisht,për të shkëlqyer më shumë se normalisht, sic është normal në këtë sistem,  ku normalja nuk ka  aspak të bejë me atë që është natyrale.

Kam nevojë për psikoterapi sepse vitet më kanë bërë  tmerrësisht të përgjegjshëm,e të rritesh nuk do të thotë të udhëtosh nëpër  qytetin e përgjegjësive.
Duhet të jetë  edhe të jetosh në paqe me të tuat lëndime, në paqe me të shkuarën tënde,në paqe   me tjetrin, me të shkuarën e me personat.


Kam nevojë për psikoterapi sepse mendova se kisha fshirë gjithcka, por jeta ta sjell problemin  pjesë-pjesë para syve dhe ka gjithmonë një tjetër dhuratë  gati për t’u hapur... Për të të bërë te rritesh akoma.

Kam nevojë për psikoterapi sepse nuk di si t’i hap  më këto dhurata së fundmi...
Për gjithë këto arsye  kam unë nevojë për psikoterapi... dhe jam në kërkim të një psikologu....

Friday, March 1, 2019

Bëni PRINDIN !



Histori jete, kthehen në raste klinike.

Në cfarë kohe po jetojmë?
Problemet e violencës në familje, shkollë, droga, konflikte, vuajtje. Numri ne rritje i kerkesave per ndihme reflekton makthin që po jeton shoqëria sot.
 
A jane te gjitha rastet te nevojshme per nderhyrjen e nje psikologu?

A mos valle familja e shoqeria sot kanë humbur aftesine per te marre pergjegjesi ne situata te veshtira e te ngarkuara me ankth?

“ Para pak kohesh dy prindër të shqetësuar më telefonojne duke kërkuar me urgjence një takim. Mbrëmjen e të njëjtës ditë i pres në studio.
Ishin dy prindërit e një vajze adoleshente 15 vjecare. Nëna kishte pak kohë që kishte vënë re se vajza nuk ishte shume e përqëndruar. Një ditë merr fshehtas ditarin e së bijës dhe aty mëson se e bija ishte e dashuruar me një djalë, sesi kishin dalë bashke, kishin shkëmbyer puthje dhe kishin "programuar" te kalonin nje nate bashke, pra te benin seks.
Nena e alarmuar flet me të shoqin dhe të dy të shqetësuar kërkojnë një konsultë me psikologen.

- Ju lutem na ndihmoni! Si mund t'ia themi të mos e hedhë këtë hap?
- Eshte shume e vogel!
- Po sikur te na thote se do të hidhet nga ballkoni e do vrase veten nese ne e pengojme ?
- Kuptoni?
- Besoj e dini cfarë po ndodh përreth?
- A mund t’i themi se jemi konsultuar me nje psikologe dhe ajo na ka thene se.....?!!!!!

Nuk po besoja atë që po ndodhte përpara meje!
T'i themi vajzës se psikologia ka thënë???!!!!

Ku humbi roli i prindit?!!!
Ku po shkon familja sot ?
Ku eshte komunikimi, mbeshtetja, autoriteti prinderor per te cilin nje adoleshent ka kaq shume nevoje ne periudhen tranzitore te paqendrueshmerise se tij?

Cfare te beni? - u thashe
- Shkoni ne shtepi dhe beni PRINDIN!
Sillni ne mend edhe ate qe prindet tuaj kane bere me ju. Mos u kopjoni ngurtesine, dhunen por mos e hidhni poshte kujdesin, te qenit prezent, mbeshtetjen autoritetin me te cilin na kane edukuar!
Thjesht bëni prindin!

Monday, February 18, 2019

Nga vijmë ? Kush jemi? Ku po shkojmë?




Gauguin nën  optikën  e analizës adleriane dhe jungiane.





Piktura e Gauguin “Nga vijmë? Kush jemi? Ku po shkojmë?”  më intrigoi. 

Pyetja egzistencialiste qe mban ne titull kjo veper  më bëri të ndaloj  e të mendoj. Eshte kjo pyetje që cdo terapist adlerian bën për të kuptuar më mirë stilin e jetës së personit që ka përballë.



Ky person  nga vjen, kush është, për ku është drejtuar?

E kështu nis rrugëtimi në të shkuarën përmes yllësisë familjare, kujtimeve të para, raportet me nënën dhe babain, radha e lindjes, sëmundjet, sfidat ekonomike, traumat, genet mbi bazën e të cilave ngrihet stili i jetës.  

Nuk janë genet-thotë Adler dhe as ambjenti ato që përcaktojnë personalitetin, ato janë vetëm tullat me të cilat individi ndërton personalitetin, por është ai vetë arkitekti i cili përmes perceptimit të tij Unik i jep formë kësaj trashëgimie dhe këtij ambjenti.

Eshte e mundur – thotë, po ashtu  Hillman(psikoanalist Jungian) që jeta jonë të mos jetë kaq e përcaktuar nga ndodhitë /traumat e fëmijërisë, sesa prej mënyrës me të cilën ne jemi mësuar ta imagjinojme. Dëmet të mos vijnë aq shumë nga traumat infantile por nga mënyra traumatike përmes së cilës ne kujtojmë fëmijërinë.
Nëse jeta që unë jetoj do te ishte një skenar i shkruar nga kodi im gjenetik, trashëgimia , nga ngjarjet traumatike, nga dicka që prindërit e mi kanë bërë apo kanë munguar të bëjnë në vitet e para të jetës shumë të kaluara tashmë, atëherë historia ime do të ishte historia e një viktime.

Ja pra si lidhen kështu dy parime të rëndèsishme mbi personalitetin, jo determinist e i mirë përcaktuar sipas teorise Frojdiane, por shpresëdhënëse drejt ndryshimit sic e gjejmë tek teoria adleriane dhe ajo jungiane.

Qenia njerëzore thotë Adler është e drejtuar nga lëvizja , motorri psikik i së cilës merr energjinë nga fëmijëria, genet, familja e filtruar përmes perceptimit unik të vetë personit dhe e drejtuar drejt rritjes, përmirësimit.
Në konceptin adlerian, njeriu është një qenie në lëvizje drejt përmirësimit, superkompensimit apo i një plani final të arkitektuar prej tij në mënyrë të pandërgjegjshme në vitet e para të fëmijërisë falë perceptimit që ai ka mbi veten, ambjentin, botën dhe nëse në këtë perceptim e gjen veten me minus, inferior, shtysa psikike superkompensuese është ajo që drejton lëvizjen psikike drejt situatës plus, superkompensuese.

Sensi i një thirrjeje të brendshme të lindur e quan Hillman në  librin e tij “Kodi i shpirtit”, një motiv  që drejton individin përtej të përditshmes, një arsye e egzistencës, dhe se cdokush është i përgjegjshëm përpara këtij imazhi të lindur i cili mbush konturet e biografisë së tij.

Jeta dhe psike pohon Adler nënkuptojnë një lëvizje transformimi të vazhdueshme, një plan jete të ideuar nga psike, kryesisht e pandërgjegjshme, një projektim i vetes në të ardhmen.
Ky plan krijues është në linjë me ndjenjën sociale dhe i bashkëndare me të tjerët kur individi është i shëndetshëm, por synon të marrë një drejtim larg kuptueshmërise dhe bashkëndarjes sociale në rastet e crregullimit mendor.

Kështu piktura  e Gauguin “Nga vijmë? Kush jemi? Ku do të shkojmë?”,  përfaqëson një nga veprat me simbolike ku ngrihen pyetjet  ekzistenciale  mbi ciklin e jetës dhe  dimensionit njerëzor. 

Pyetja e kësaj vepre gjen arsyen e saj në forcën enigmatike te fshehur ne figurat e prezantuara të cilat ndjekin njëra tjetrën në një alegori  komplekse të moshave të jetës, duke filluar nga nevojat parësore kur sapo lindim, më pas frutet e jetës ne moshën e re me ndjenja  të gëzueshme dhe forcën  rinore shoqëruar po ashtu  në të njejten kohë me ndjenjat e melankolisë  dhe pasigurise, përfaqësimi simbolik i stineve të jetës, nevojat njerëzore per të kapërcyer inferiorirët humane, jeta tokësore dhe ajo hyjnore.
Jeta e piktorit francez Eugene Henri Paul Gauguin duket sikur ndjek këtë thirrje drejt një plani lëvizjeje që per ta ndjekur do jete I gatshëm të bëjë xhiron e botës deri në fund te egzitencës se tij.
Realizimi i planit personal të pandergjegjshëm, ajo që drejton levizjen psikike duket sikur ka në të njejtën kohë lidhje me gjetjen personale të lumturisë, si autorealizim i asaj thirrjeje të brëndshme sic e quan Hillman, dhe që për grekët e lashtë ishte arritja e lumturisë, Eudaimonia, realizimi i mirë i vyrtytit personal, ajo për të cilën ke lindur e je thirrur, pavarësisht sfidave të jetës .

Po kush ishte Gauguin?



I lindur në Parisin e vitin 1848, Gauguin nuk do të ndihet kurrë parizien. Në mënyrë konstante do të jetë drejt kërkimit të dickaje që mungon në jeten e tij, derisa gjen qëndrim në vitet e fundit të jetës në ishujt egzotikë të Polinesisë.
Fëmijëria e tij parathotë  atë që do të jetë tendenca e jetës së tij,  përmes  trasferimeve të shumta, Peru, Limë, Indi, Brasil, Europë dhe rikthimi ne France, ku tashmë i rritur preket nga karizma e piktorëve të kohes si Pisarro, Degas, Monet, Van Gogh. Me të fundit do të ketë një bashkëpunim e një ndarje artistike dhe shpirtërore të dhimbshme.

Qëllimi i tij final   nuk u bë asnjëherë   ambicja per ta parë veten në krye të  tyre, por  kërkimi i  bukurisë primitive e të pastër.  Në fakt Gauguin kurrë nuk arriti të jetojë vetëm nga pikturat e tij; Paul ështe marinar, agjent valute i suksesshëm, burrë i një gruaje daneze të ngurtë  dhe baba i pesë fëmijëve. Ai ndjen menjëherë që vetëm në pikturat e veta mund të shkarkonte ankthet e pakënaqesitë,  si të ishte i  pushtuar nga nje pasion i pafajshëm.

Gauguin braktis familjen dhe udheton cdo cep të botës . Piktura e tij eshte nje kompozim ngjyrash të kundërtash dhe plotësuese  me qellimin per te arritur nje harmoni përmes kontrasteve, një sensualitet të pakorruptueshën në gjëndje të evokojë emocione të forta. Jo rrallë  piktura e tij do të kalojë përtej gjëndjen e tij emozionale dhe shëndetësore, në formë kompensuese.  I semurë, gjysmë i verbër, në varferi dhe në dhimbje ai do të realizoje veprat më të rëndësishme të simbolismit botëror ku do të integrojë gjithmonë elemente sociale dhe emotive të jetës së banorëve, si tek “ Dy gratë tahitiane në plazh”, në cilën shkruan: “ jini të dashuruara e do te jini të lumtura, jini misterioze e do të jini te lumtura”.
 Gauguin ishte ne gjendje te pikturonte ide, pyetje dhe ndjenja; veprat e tij jane te panumerta si “ Arearea”, “ Krishti I verdhe” , “Hena dhe toka”, “ Van Gogh qe vizanton luledielli” etj.

Arti mundëson kështu jo vetëm një nevojë krijuese  por edhe një egzistenciale, një fuqi për të shprehuar përmes simboleve energjinë psikike që gjëmon brenda individit. 

Gauguin pikturon e veprën tij më të rëndësishme në një nga momentet më të vështira të jetës së tij, kur sapo kishte humbur dhe të bijën si  edhe  një tentative vetëvrasjeje( që nuk ishte e vetmja gjatë jetës së tij të vështirë) , e megjithate kjo duket të jetë në të njejtën kohë një celebrim i jetës dhe një përkthim i cmendurisë. 

Cmenduria që është në themelet e kreativitetit tonë, dhe në bazë të cdo prodhimi artistik dhe sic thotë Jaspers: “Kur ne admirojmë nje vepër arti, sillemi ashtu po ashtu sic ndodh kur admirojmë nje perlë, duke harruar qe perla është sëmundja e guackes”.






Thursday, June 14, 2018

Crregullimet e te ngrenit



   

ANOREKSIA    NERVORE



Eshte e dobet , por vazhdon te shohe   ne pasqyre, me tmerr,   nje vete te shendoshe?
Vazhdon me insistim te thote se nuk eshte e dobet, se i duket vetja e shendoshe e shemtuar, pa vlere, nje hic.
Vazhdon te dobesohet derisa, pak nga pak,   energjia  jetesore bie; vemendja e perqendrimi ulet; humori sheshohet...
Trupi fillon te humbase pak nga pak  aktivitetin jetesor;  humbet ciklin menstrual; kockat dobesohen, dhembet  fillojne te bien...


A e shikon kjo vajze se trupi i saj pak nga pak po shuhet ?!

Per fat te keq .... JO!
Ajo qe sheh eshte forca qe ajo ka,  kontrollin: ajo eshte e mbifuqishme, arrin te kontrolloje urine (nje nga nevojat baze -  do te thonte Maslow).
Ajo sfidon vdekjen , shkon e forte e patundur ne takim me vdekjen edhe pse sheh perdite  preokupimin   per   trupin e saj tejet te dobet,  ne syte e familjareve  dhe gjithe njerezve qe e rrethojne   

Ajo  eshte e plotfuqishme!

Perse psike perdor nje mekanizem kaq regresiv, kaq arkaik  si “nihilizmi” , vdekja , mohimi i jetes ?
Sfidon te qenit femer ( te ciles  natyra i kerkon te behet nene!)

Perse kjo sfide kaq e ashper ?

-          Do te provoje ka ka nje “Un te forte” , ne kundershtim me ate qe ndjen (qe nuk eshte askushi, qe eshte  nje bosh) !
-          Rebelohet ndaj nje nene superkontrolluese qe nuk i ka lene hapesire per te vendosur per asgje ne jete, qe nuk e ka lene te provoje se eshte dikushi, me personalitetin e vet , autonom.
-          Kerkon t’i tregon shoqerise  qe ne kundershtim me ate vleresim qe nuk e ka marre,  ajo eshte nje njeri  i forte qe sfidon vdekjen?
-          Kerkon “t’i mbylle gojen” nje traume te mbartur qe nuk po e le te marre fryme e te jetoje  e qete?!


Qindra pyetje qe duan  pergjigje!
Kjo sfide , kjo sjellje,  ka nje emer : Anoreksi Nervore , patologjia e “ shekullit”, e cila kerkon sot vemendjen e  institucioneve. Nje trup qe po degradon ka nevoje per nderhyrjen urgjente te  mjekut e  dietologut, te  psikiatrit, analistit, terapistit familjar.
KUJDES!
Jo cdo vajze qe nuk ha rregullisht, qe kerkon nje trup te holle e te bukur, qe kerkon te jete “ne mode”, e pranuar nga te tjerat eshte anoreksike. Ne shume raste  sjellja ushqim-refuzuese, eshte nje problem kalimtar, proces qe ecen bashke me zhvillimin.
Por.... gjithsesi..
Prinder: duhet te tregojne me  shume vemendje ndaj femijes suaj, qe shfaq nje sjellje mohuese e kontrolluese ndaj ushqimit, me shume momente ku te ndaleni e te flisni bashke.

Mesues: shkolla nuk eshte vetem nje vend ku studiohet, por aty  edukohet, aty sprovohet personaliteti.



Mjeke, psikiater, psikologe, terapiste : me shume bashkepunim mes jush  ne trajtimin e rasteve klinike.

Tuesday, May 29, 2018

Crregullime klinike dhe terapite

Crregullimi Obsesiv -Kompulsiv

CRREGULLIMI   OBSESIV - KOMPULSIV 
Crregullimi obsesiv –kompulsiv (DOC) karakterizohet nga prezenca e mendimeve te qëndrueshme, ndërhyrëse dhe të  padëshiruara ,  që  vetë personi, në mungesë të ankthit,  i quan të pabazuara dhe pa sens.
Personat me crregullimin DOC mund të preokupohen në mënyrë të egzagjeruar për pisllikun dhe mikrobet; mund të tmerrohen nga frika se mund t’i kenë bërë pa dashje keq dikujt, frikë se mos në ndonjë rast humbasin kontrollin e vetes dhe bëhen agresivë, frikë nga sëmundjet infektive, frikè mos nuk kanè siguruar  derèn gazin ..etj.

Obsesionet shoqërohen me emocione  të pakëndshme si frika, neveria, parehatia, dyshimi se nuk i kanë bërë gjërat “në mënyrën e duhur” .
Ky crregullimmund te prezantohetsi ne femijeriedhe ne moshenerritur, por kryesisht shfaqet mes moshes 15- 25vjec. 
Ne pjesen me te madhe, por jo gjithmone mendimet obsesive shoqerohen nga riruale te perseritura , quajtur ndryshe kompulsione. 


Kompulsionet janë sjellje (rituale) të përsëritura, të ngurta si (larja e duarve një  numër të caktuar herësh;  numërimi deri në ...; thënia e lutjeve të caktuara .. etj., etj), janë rituale që ndiqen nga personi për të kundërshtuar dhe përjashtuar mendimet obsesive.  
Keto rituale i sigurojnë atij qetësinë vetëm për disa momente, duke e ndihmuar të ulë nivelin e ankthit dhe,  për rrjedhojë,  ai tenton të zgjasë gjithmonë  e më shumë kohën e këtyre kompulsioneve aq sa kjo ndërhyn në funksionimin normal në jetën e përditshme, duke i zënë shpeshherë orë të tëra gjatë ditës.

MENDIMET    OBSESIVE 
Obsesionet me të zakonshme janë:
-          Obsesionet e infektimit dhe ritualet e larjes : Në këto situata personi ka frikë se do të infektohet duke prekur objekte që i kanë prekur dhe “infektuar “ tè  tjerët.
Eviton kontaktin me objektet  jashtè  ambjentit të tij,ose kur kjo ndodh , pèrfshihet në rituale të vazhdueshme të larjes. Kjo gjë përfshin edhe personat që u qëndrojnë afër ,pasi edhe ata detyrohen të përfshihen në ritualin e larjes së vazhdueshme.
-          Dyshimi patologjik dhe ritualet e kontrollit: Personi  në këto raste torturohet nga mendimi se ka lënë dicka pa mbyllur dhe siguruar (dera, gazi, etj..) Kontrolli i tij nuk eshtë një proces i shpejtë si i personave normalë, por i merr kohë (kontrollojnë, rikontrollojnë, kontrollojnë cdo gjë);
-          Mendime violente dhe rituale shoqëruese: Në këto raste personi mundohet nga mendimet se do t’i bëjë keq vetes apo të tjerëve. Këto obsesione krijojnë një shqetësim të madh dhe nxisin shumë rituale shmangieje dhe sigurimi si p.sh largimi nga zonat me rrezik(lartësitë), objektet e rrezikshme (thikat), thënie të përsëritura se kjo nuk duhet të ndodhë, lutje etj.


Epidemiologjia
Crregullimi obsesiv kompulsiv prek (pa dallim moshe, seksi) rreth 2-3 % të popullsisë së përgjithshme. Mund të prekë në të njëjtën mënyrë si meshkujt dhe femrat dhe shfaqja mund të jetë si në fëmijëri, në adoleshencë apo në  fillim të moshës  së rritur.
Mosha më e zakonshme e shfaqjes është 6-15 vjec tek meshkujt dhe 20 -29 vjec tek femrat . Simptomat e para shfaqen zakonisht para moshës  25 vjecare (15 % shfaqen deri ne moshën 10 vjec) dhe më pak pas moshës 40 vjecare.

Crregullimi obsesiv kompulsiv  nèse nuk kurohet , tenton te kronicizohet dhe rëndohet në mënyrë progresive.

Shkaqet e shfaqjes se crregullimit obsesiv - kompulsiv
Shkaqet bio-psiko-sociale
Crregullimi obsesiv –kompulsiv është i trashëgueshëm?
Crregullimi DOC nuk është i trashëgueshëm gjenetikisht , por tenton të prekë anëtaërt e një familjeje , edhe për shkak të   modelimit dhe edukimit .  Egzistojnë studime që tregojnë sesi  disa karakteristika edukative mund të kontribuojnë në mënyrë të theksuar në gjenezen e këtij crregullimi.
Gjithsesi studime mbi natyrën biologjike të crregullimit DOC tregojnë për ndryshime në metabolizmin e disa zonave te trurit   që mundësjnë rrjedhshmërinë e mendimit.  Kështu zona orbito - frontale  është ajo zonë e trurit që merret  me vlerësimin  e pasojave të sjelljeve tona dhe përgjigjet emotive.  Një  rritje e aktivitetit të këtyre zonave con në një gjendje “alarmi  konstant” dhe reagimi të fortë emotiv  edhe përballë situatave që për shumicën e njerëzve janë normale dhe të parrezikshme.

Faktorè  psikologjike :
Një pjesë e madhe e studimeve të cojnë në një mbrojtje ndaj një ndjenje faji dhe një egzagjerim të ndjenjës së përgjegjësisë , prezente në individët me crregullimin DOC.
Edhe një ngurtësim i fortë moral , fryt i një edukimi të ashpër , përqëndruar në rregullin dhe ndërshkimin është prezent në historitë personale të një pjese të konsiderueshme të personave qè vuajnë nga crregullimi DOC; aspekte edukative që favorizojnë një përgjrgjësi të egzagjeruar dhe  ndjenja faji.

Cfarë mund të bëjnë familjarët
-          Të mos injorohen mendimet dhe ankthi i këtyre personave edhe pse situata që i ka provokuar për ata mund të duket e pajustifikueshme . Kjo do të evitonte “ të ushqyerit”  e ndjenjave të tyre të fajit dhe turpèrimin.
-          Simptomat e personave me crregullimin  DOC  edhe pse mund të duken te cuditshme  dhe të egzagjeruara, nuk janë një kaprico karakteriale , e nuk mund të kontrollohen me forcën e vullnetit, por janë pjesë e një crregullimi të kurueshëm.
-          Të inkurajohen personat të ndjekin një program kurimi psikoterapie edhe pse rezultatet nuk jane menjëherë  të dukshëm.
-          Simptomat   mund të ndryshojnë nga një ditë në tjetrèn (mund të përkeqësohen) në një gjendje stresi të jashtëm, para se të marrin një qëndrueshmëri falë kurës

TERAPIA  dhe TRAJTIMI  i CRREGULLIMIT  OBSESIV –KOMPULSIV

* Trajtimi farmakologjik

- Antidepresive SSRI

- Cloripramina ( antidepresiv triciklik)

Trajtimi farmakologjik megjithe efektin ne uljen e simptomave rezulton i pamjaftueshën në trajtimin e këtij lloj crregullimi.  30 -40 % e pacientëve nuk i përgjigjen pozitivisht terapisë farmakologjike.
Për këtë arsye një trajtim i  plotë kërkon kombinimin e terapisë farmakologjike me psikoterapi.


Terapia konjitiv- bihejviorale ka rezultuar e dobishme në të mesuarit e personit strategji për eleminimin e mendimeve obsesive dhe sjelljeve kompulsive.Terapia konjitive bihejviorale kombinon ndërhyrjet për ndryshimin e përbèrjes dhe proceseve konjitive që janë shkak i mbajtjes së crregullimit me teknika bihejviorale që tentojnë në ekspozimin e kombinuar  dhe ndalimin e sjelljes kompulsive (desensibilizimi sistematik).

Po ashtu psikiatër dhe terapistë psikodinamikë kanë arritur përmirësime të dukshme me paciente obsesive kompulsive (nevrozat -obsesive) me një trajtim më të zgjatur psikodinamik.
Ndergjegjësimi mbi ndjenjat e egzagjeruara të fajit, përgjegjësisë, krijimi i një hapësire eksperiencash  pozitive  transferale dhe relaksuese do te ndihmonte psiken në tendencës e saj të përsëritjes së (coazione a ripetere) të kësaj klime pozitive dhe vetëbesimi.

Përqindja e sherimit të këtij lloj crregullimi varion nga 50 – 85 % të rasteve.

Tuesday, January 16, 2018

Crregullimi i Stresit post-traumatik

NGJARJE TRAUMATIKE 







Crregullimi i Stresit   Post - Traumatik







Cfarë është crregullimi i stresit post – traumatik:   PTSD (Post traumatic stress disorder)?

PTSD është një crregullim i ankthit  paraprir
ë nga    një ngjarje traumatike, gjate te ciles  jeta e individit apo e personave të tjerë është vënë në rrezik real. 
Ngjarja traumatike mund te jete : nje situate  lufte, tërmet,  dhunë, abuzim, aksident etj.
Personi I ndodhur ne kete situate ndihet I pafuqishem dhe I paralizuar per te perballuar situaten. Kjo  situatë  e vë individin perballe limitit te potencialit te vet, te imobilizuar e per rrjedhoje me plot ndjenja faji.
Keshtu mund te ndihet nje person qe ne nje termet apo lufte ka humbur nje person te dashur; keshtu mund te ndihet nje femer qe ka rene pre e nje grupi abuzuesish seksual; keshtu mund te ndihet edhe nje femije ne nje skene te ashper dhune mes prindeve.

Kur je në rrezik  , është e natyrshme të kesh frikë.
Gjendja e frikes normalisht   prodhon disa  ndryshime në organizëm, ne nje kohe shume te shpejte ( edhe ne disa   të qindat te sekondës) , duke përgatitur  personin  për t’u mbrojtur nga rreziku dhe për ta evituar atë. Ky reagim quhet “ sulmo ose vrapo” dhe  është një reagim i shëndetshëm që mbron personin nga një rrezik i mundshëm.
Në crregullimin PTSD  ky reagim është  dëmtuar dhe personi ndjehet gati i paralizuar dhe i tmerruar para nje situate te rrezikshme. Kjo gje e kthen kete eksperience ne nje traume.

Kush vuan nga ky rregullim? 
Kushdo mund të preket nga PTSD , pa dallim moshe, gjinie, statusi social. 
 Sic permendem edhe me sipër mund  të preken veteranët e luftës të mbijetuarit nga sulmet fizike dhe seksuale, abuzimet, aksidentet, fatkeqësitë natyrore, ngjarje të rënda dhune etj.

Jo të gjithë personat me PTSD megjithatë mund të kenë qene protagonist
ë,  ata vetë,  në një ngjarje të rrezikshme. Disa persona preken nga PTSD  pasi kanë asistuar  në një ngjarje që ka dëmtuar apo vënë në rrezik një mik apo një familjar. Edhe vdekja e papritur e një personi të dashur mund të shkaktojë PTSD. 

Simptomat e PTSD?

 
FLASH - BACK 
PTSD mund të shkaktojë shumë simptoma të grupuara në tre kategori:

1. Simptomat e Ri-përjetimit te situates traumatike  ku futen:
* Flashback, apo thënë ndryshe ripërjetimi i traumës shumë e shumë herë, shoqëruar edhe me simptomat fizike si rrahje zemre, dridhje, djersitje. 
* Endrra të këqija apo tmerret e natës apo situata të ngjashme
* Mendime të frikshme

Simptomat e ri-përjetimit mund të shkaktojnë probleme në jetën  e përditshme .

Ato mund të nxiten nga mendimet apo nga ndjenja,  fjalë, objekte apo situata që kujtojnë ngjarjen dhe  nxisin ri-përjetimin e traumës.   

2. Simtomat e Evitimit :
T'ia  MBATHESH !!!!


* Të qëndruarit larg nga  vendet  , ngjarjet që kujtojnë traumën
* Shkëputja emotive : pandjeshmëria , izolimi emocional
* Ndjenja të forta faji , depresion, preokupim
* Humbje të interesit për aktivitete që  personit i kanë dhënë kënaqësi më parë
* Vështirësi për të kujtuar ngjarjen traumatike

Shumë situata  që e cojnë personin të kujtojë   ngjarjen traumatike  nxisin evitimin. Keshtu individi fillon të modifikojë jetën e përditshme:  p.sh , pas një aksidenti të hidhur personi mund të evitojë të ngasë përseri makinën apo edhe të hipë në makinë.

3. Simptomat e hipervigjilencës:  

* Të trembesh lehtë
* Ndjenja tensionimi sikur...
* Vështirësi me gjumin, apo shpërthime inati 

FRIKE


Simptomat e hipervigjilences janë konstantë edhe pse jo direkt të lidhur me ngjarjen traumatike. Këto simptoma e bëjnë të vështirë jetën e përditshme, si fjetjen, të ushqyerit, përqëndrimin.

Eshte e natyrshme t’i kesh këto simptoma pas ngjarjes traumatike. Ndonjëherë personat kanë simptoma shumë të rënda  të cilat zhduken vetë pas disa javësh.

Në këto raste kemi të bëjmë me crregullimin akut ndaj stresit apo ASD. 
Kur simptomat zgjasin me shumë se dy javë  mund të flasim për  PTSD. 
Disa persona  me PTSD nuk dimostrojnë asnjë simptomë për javë apo muaj.


Femijet dhe simptomat PTSD

Mutizmi  Selektiv (Une nuk flas me)


Fëmijët reagojnë ndryshe nga të rriturit. Tek femijët shumë të vegjel simptomat mund të jenë:

* Urinimi në shtrat  kur më parë kishte mesuar të shkonte në banjë
* Ndalon se foluri
*Ri-përjeton dhe ri-prodhon traumën në momente të ndryshme gjatë aktiviteteteve  me fëmijët e tjerë(loje, vizatim)
* Të ngjiturit pas   prindit apo me një tjetër të rrituri

Adoleshentët zakonisht dimostrojnë simptomat që i gjejmë tek të rriturit.  Ata mund të zhvillojnë edhe sjellje shkatërruese apo thyerje rregullash,agresivitet dhe sjellje /ndjenja  hakmarrese .

Si diagnostikohet  PTSD?

DIAGNOZA


Një psikiatër apo një psikolog është në gjendje të diagnostikojë crregullimin e PTSD. Diagnoza behet pas 2-3-takimesh me personin me simptoma PTSD.
Për të plotësuar kriteret për PTSD një person duhet të prezantojnë të paktën për një muaj simptomat e mëposhtme :

* Të paktën një simptomë ripërjetimi
* Të paktën një simptomë  evitimi
* Të paktën dy simptoma hipervigjilence
* Sintomat bëjnë të vështirë jetën e përditshme si të shkuarit në shkollë, punë, të ndenjurit me miq, të kryerit e detyrave të përditshme.

Përse disa persona preken nga PTSD dhe të tjerë jo? 

Eshtë e rëndësishme të kujtojmë se jo të gjithë personat që jetojnë një ngjarje të rrezikshme,  zhvillojnë këtë crregullim. Në të vërtetë , pjesa më e madhe e personave nuk zhvillojnë këtë crregullim( jo të gjithe veteranët e luftes, psh zhvillojnë PTSD)  .

Janë shumë faktorë që luajnë një rol të rëndësishëm në gjenezen e këtij  crregullimi.
Disa jane   faktorë rreziku që  e bëjnë personin vulnerabël ndaj PTSD.
Të tjerë të ashtuquajtur faktorë rezilience  mundet të zvogëlojnë shfaqjen e crregullimit.  

Faktorët e rrezikut për PTSD përfshijnë: 

* Kur kanë përjetuar edhe ngjarje të  tjera të rrezikshme apo trauma 
* Një histori crregullimi mendor
* Kur dëmtohen   gjatë ngjarjes traumatike
* Kur shohin persona të lënduar apo vrarë
* Të përjetuarit e ndjenjave të horrorit, impotences apo frikës ekstreme
* Kur nuk kanë apo kanë fare pak mbështetjë sociale pas ngjarjes traumatike
* Kur përjetojnë edhe stres tjetër pas ngjarjes traumatike si humbja e një personi të dashur plus dhimbja e një paragjykimi, humbja e shtëpisë, punës etj..

Faktoret  e reziliencës përfshijnë :

* Kërkimi i mbështetjes tek personat e tjerë si miqtë dhe familjarët;
* Të gjendet një grup mbështetës  pas një ngjarje traumatike
* Të njehesh në paqe me ndërgjegjen lidhur me veprimet e tua përballë rrezikut
* Të kesh një strategji modelimi , një mënyrë për të  përballuar ngjarjen  traumatike dhe te mësuarit prej saj
* Të jesh në gjendje të reagosh në menyrë efikase  edhe pse në një gjendje frike.

Si kurohet  PTSD?
Trajtimet e personave me  PTSD janë:
*      Psikoterapi (terapia e mbështetur mbi të folurin)
*      Farmakoterapia
*      Ose kombinimi i të dyjave.
Cdonjëri nga ne është i ndryshëm kështu një trajtim që funksionon për dikë mund të mos funksionojë tek tjetri. Është megjithatë e rëndësishme që kushdo që ka këtë crregullim të shihet edhe nga një psikiatër me eksperiencë mbi trajtimin e  këtij crregullimi.

Psikoterapia

PSIKOTERAPIA


Psikoterapia është terapia e të folurit me një profesionist dhe jo thesht bisedë.  Psikoterapia mund të jetë individuale apo në grup . Zgjat zakonisht nga 6 – 12 javë, por mund të kërkojë edhe më shumë kohë. Mbështetja e familjarëve mund të ndihmojë në trajtimin e personave me PTSD.
Format e psikoterapisë janë të ndryshme: disa bazohen  tek simptomat , të tjera në kontekstin social familjar etj.
Nje nga teknikat terapeutike eshte  “Ekspozimi”: Të ekspozuarit gradual përpara situatës traumatike në një rrethanë tashme të sigurt (në prezencën  e teraistit). Ky ekspozim mund të bëhet përmes imagjinatës, fotove, apo ambjentit real.
Perpunimi konjitiv : T’i japësh kuptim një situate traumatike . Personat shpesh kujtojnë ngjarjen ndryshe nga ajo realja. Mund të ndjehen ne faj apo të turpërohen . Terapisti ndihmon personat me PTSD të shohë ngjarjen ashtu si ajo ka qenë realisht.


* Teknika te relaksimit dhe të kontrollit të inatit
·         Mësimi i strategjive për të fjetur më mirë ( dieta, ushtrimet fizike)
·         Identifikimi i ndjenjave të fajit  dhe ndjesi të tjera lidhur me ngjarjen

Terapia farmakologjike : 

 US Food and Drug Administration (FDA) ka aprovuar 2 mjekime për trajtimin e PTSD:
* Sertralina (Zoloft)
* Paroxetina (Sereupin)

Janë të dy antidepresivë  që përdoren edhe në kurën e depresionit dhe ankthit. Ato mund të kontribuojnë ne kontrollin e simptomave si trishtimi , preokupimi, inati.
Duke marrë mjekim personi e ka më të lehtë të zbulojë dhe ndjekë psikoterapinë.
Po ashtu mund të përdoren mjekime të tjera të grupit te benzodiazepinave (ndihmojnë në relaksim dhe gjumë), por përdorimi i gjatë i tyrë mund të krijojë varësi.

Ku mundet të kërkohet ndihmë? 



Nëse nuk je i sigurt ku duhet të shkosh për të kërkuar ndihmë, drejtoju mjekut të familjes. Personat e tjerë që mund të të ndihmojë janë psikiatri, psikologu.

Wednesday, January 10, 2018

Crregullimet e Personalitetit

Personaliteti Kufitar




*      
ndjenja kronike e boshit;
*      emocionet e pështjelluara;
*      humori i paqëndrueshëm ;
*      sjellje impulsive dhe agresive;
*      marredhenie seksuale të rastësishme;
*      përdorim drogë apo alkoli;
*      ankth i egzagjeruar nga humbja e të dashurit, mikut;
*      përpjekje të dëshpëruara për të evituar braktisjen;
*      akte vetëshkatërrimi dhe tentativa vetëvrasëse

.... nese kemi keto simptoma atehere jemi në kuadrin e....
*******  CRREGULLIMIT   BORDERLINE   te     PERSONALITETIT  *******

Adoleshenti borderline, vuan, kerkon dhe nuk gjen kuptim për veten, veten ne raport me tjetrin, me ambjentin. Ndjesia e boshit  që e përndjek e nuk i ndahet  asnjë cast eshte dicka organike që  e ndjen ne bark dhe gjoks.  Eshte një mungesë  e qenesishme.
Per shkak te vulnerabilitetit te tyre keta persona kane nje nevoje kompulsive per mbrojtjen dhe ndihmen e tjetrit. Per kete motiv vetem ideja e prishjes se nje raporti te rendesishem nga i cili eshte i varur , gjeneron nje ankth ekstrem, te thelle. Per ta evituar jane ne gjendje te kryejne veprime te deshperuara, te cilat per fat te keq e demtojne marredhenien.
Gjithsesi ne gjendjet e humorit  me frekuente jane ato te inatosura, me veprime  te dhunshme , shperthime inati qe mund te cojne edhe ne sherre.  Nën situata ambjentale stresante mund te shfaqen edhe ide paranoide apo simptoma psikotike të përkoshme (alucinacione vizive, uditive, ndjenja  depersonalizimi....etj 
Berthama familjare
Familja per adoleshentet borderline prezanton nje vend fizik dhe mendor per ‘tu braktisur  per te mos duruar  ndjesinë  e patolerueshme të  varësise apo një vend ku adoleleshti   mbërthehet   për t’u mbrojtur nga ankthi i ndarjes dhe izolimit.  
Sipas  Shapiro adoleshenca e femijëve border- line  bëhet një periudhë regresioni i gjithe familjes , ku me regresion nënkuptohet ndarja , shkeputja ( spaltung). Kjo ndodh pasi prindët kanë mbetur simbiotikisht të lidhur me familjet e tyre të origjinës,  ata   kanë falimentuar në  procesin e individualizimit dhe  integrimin e marrëdhënieve  pozitive dhe negative. 
Ne keto familje fantazia e pandergjegjshme eshte se dëshirat autonome të adoleshentit  prezantojnë një ndërshkim te ashper per kohezionin e berthamës  familjare. Ne fakt ndarja mund te aktivizojë makthe  te  “ asgjesimit”  dhe kontrollin reciprok  .
Dëshira  për varësi , tipike për adoleshencën shtyn adoleshentin borderline   në një dinamikë psikike konfliktuale  mes pavarësisë totale te “kritikueshme” dhe varësisë totale  bllokuese ,   pa mundur të eksprimentojë tranzicionin normal  evolutiv .  
Sipas teorisë së atashimit , prindi i transmeton fëmijës sigurinë apo pasigurinë  e eksperiencës së vet të fëmijërisë në formën e prezantimeve mendore. Mungesa e kesaj  eksperience psikike , con adoleshentin në një konflikt  intensiv e të patolerueshëm. 
Trajtimi

q  Psikoterapi mbështetëse ?
q  Psikoanalize (Trajtim i gjate e i kushtueshem)
q  Psikoterapi    psikodinamike  (shprehëse)?


Terapitë  Mbështetëse
Kernberg  mendon se me këta pacientë  një  përqasje tërësisht mbështetëse ,  e cila  kufizohet në inkurajim dhe mbështetje  rrezikon të cojë në  përforcimin e  mekanizmave  mbrojtës , terapia mund të  ketë  një efekt paradoksal , duke rritur ankthin dhe simptomat jo  të pershtshme , ndërkohë  që  një  përqasje “shprehëse”  mbështetur mbi analizën dhe intepretimin e mekanizmave mbrojtës  zgjeron potencialin konjitiv dhe pershates.
Funksioni  i  terapistit  në një terapi   mbështetëse  eshte te ofroje njohuri qe mund te ndihmojne pacientin te kuptoje me mire veten  dhe konfliktet dhe problemet me realitetin. Kjo terapi ofron   pak mundesi analize te mekanizmave primitive.

Terapitë shprehëse (psikodinamike)
Ne akord me autore si  Frosch (1970), Masterson (1972), Buie & Adler (1982),  Kernberg mendon se ne  terapine  me nje  borderline duhet perdorur  nje psikoanalize e modifikuar , quajtur nga Kernberg “ terapia shprehese”.
Kjo teknike nuk parashikon vetem interpretimin e materialit jo te ndergjegjshem , por edhe nderhyrje te tipit sqarim, ballafaqim me materiale te ndergjegjeshme ,  interpretimin   ne “hic et nunc”  (tani dhe këtu) te takimit, pra jo vetem me materialin e se shkuares por me cka shfaqet ne takim.
 Terapite shprehese  ofrojnë  mundesinë e  analizes  te dinamizave arkaike , perceptimeve dhe pritshmerive magjike te individit,  si dhe ofrojnë mundësinë e  krijimit  të një  baze marredhenieje  të qëndrueshme falë raportit terapist- pacient.  

Trajtimi familjar
Shpesh familja e adoleshentit me probleme  të rënda të personalitetit , është  zakonisht  një ambjent i papërshtatshëm  ku janë prezente droga, abuzimi, depresioni,  vështirësi   ekonomike  ..etj .
Terapisti duhet:
  1. Të vlerësojë si  këta faktorë  ndërhyjnë në aftësitë e të kujdesurit  ndaj   fëmijës
  2. Të  ndihmohen prindët  me mbështetje psikologjike dhe psikoedukuese.

Trajtimi Farmakologjik

Nevoja e kurës farmakologjike si pjesë integruese e trajtimit për të rinjtë me crregullime të rënda të personalitetit pasqyron ndërthurjen komplekse me predispozitat gjenetike , vulnerabilitetin neurobiologjik kundrejt forcave ambjentale. 
Mjekimi përdoret kryesisht në trajtimin e simptomave që kanë të bëjnë me paqëndrueshmërinë e humorit, mungesës së kontrollit të impulseve , modifikimin e kontaktit me realitetin (simptoma psikotike).